مصطفى النوراني الاردبيلي

471

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )

قيصوم قيصوم لغت عربى است و قيسوم نيز نوشته شده است و به يونان شوصرا و به رومى ارطاماسيا و اطميثا و به فارسى برنجاسف و بوى مادران گفته‌اند . برنجاسف كوهى است و به قول گيلانى آن اسم نبات حسن المنظر است كه برگ آن كوچك باريك مشقوق است . در آن اندكى قبض و خوشبويى است و فرق ميان اين و برنجاسف آن است كه قيصوم قسم بزرگ آن است اينجاست كه گويند قيصوم دو نوع نر و ماده مىباشد . اين گياه گرم و خشك در سوم است . بعضى نوشته‌اند كه قوت تحليل گل آن زياده از افسنتين است قيصوم تحليل اورام بلغمى مىكند آشاميدن طبيخ آن نافع عرق النساء ، مزمن و چون با زيت بپزند و ضماد نمايند تسخين دماغ و معده و بدن و ازاله سردى آنها نمايد . همچنين نوشيدن طبيخ آن نافع سختى نفس انتصابى است و بهتر طبيخ گل آن است طلا و نطول آن جهت صداع بارد نافع و بوييدن گل آن نافع سدد بينى و زكام و آشاميدن طبيخ آن تنها يا با ادويه مناسبه جهت درد سينه و تنگى نفس و قتل اقسام كرم شكم و اخراج آن و ادرار بول و حيض و اخراج جنين و رفع سختى بول است و شكستن سنگ كليه و مثانه و دفع لرزه مفيد مىباشد . گياهى است پايا و داراى برگهاى باريك و نخى شكل كه بر اثر فشردن ، بوى مطبوعى شبيه بوى ليمو ترش از آن استشمام مىشود . ساقه آن عارى از كرك است و به ارتفاع حداكثر يك متر مىرسد . به نظر مىرسد كه اين گياه از پرورش گونه ديگرى به نام A . paniculata در بالكان و سيبرى ، منشأ گرفته باشد . خواص درمانى : مقوى و هضم كننده غذا ، آرام كننده ، تب بر ، ضد كرم و التيام دهنده زخم و جراحات است .